Zaskakujące zakończenie
Czytając powieść w pierwszej jej części (akcie 1) poznajemy bohatera oraz świat, w którym żyje. Dostajemy sporo informacji, które zachęcają nas do dalszego czytania. Następnie poznajemy problem i obserwujemy bohatera, który przez większą część czasu będzie zmagał się z przeciwnościami i starał się znaleźć jego rozwiązanie (akt 2). Książka musi się jednak kiedyś skończyć, dlatego problem zostanie w końcu rozwiązany (akt 3).
Ostatnia część powieści powinna przynieść rozwiązanie głównego konfliktu.
Tak więc, zakończenie ma na celu:
- Pokazanie punktu kulminacyjnego, gdzie rozwiązuje się konflikt powieści
- Zakończenie wszystkich luźnych wątków. Powinny być rozwiązane w sposób, który byłby spójny z wątkiem głównym lub należy wrócić i zakończyć je wcześniej. Czytelnicy mają długą pamięć.
- Dać czytelnikowi wewnętrzną satysfakcję, poczucie czegoś wykraczającego poza ramy książki. O czym mówi ta historia w głębszym sensie?
Słabe zakończenie powieści może pogrążyć nawet bardzo dobrą książkę.
Silne zakończenie może poprawić bardzo średnią książkę.
Jak więc sprawić, aby czytelnik zapamiętał nasze zakończenie i odczuł satysfakcję, że otrzymał coś zupełnie nowego i wyjątkowego?
Zdecydowanie najlepsze zakończenia w literaturze popularnej powinny mieć siłę nokautu. Bohater zdobywa cel i posyła przeciwnika na deski. Tak jak w boksie, widzowie oglądają walkę, cieszą się ze zdobywanych przez ich faworyta punktów, ale tak naprawdę w głębi serca czekają na nokaut, na zdecydowane pokazanie, kto był lepszy. W powieściach działa ta sama zasada. Czytelnicy oczekują dokładnie tego samego. Napięcie wzrasta, aż do ostatniego możliwego momentu, wszystko wskazuje, że przeciwnik wygra, ma zdecydowaną przewagę. Tylko wtedy, kiedy pokażemy bohatera na dnie, mamy szansę na nokautujące wrażenie.
Zbliżając się do zakończenia chcesz, aby czytelnik zastanawiał się „Czy bohater będzie walczył do końca czy ucieknie? Czy siły przeciwnika nie są zbyt wielkie, aby był w stanie je pokonać?” Aby zostać i walczyć bohater będzie musiał wykazać się moralną lub fizyczną odwagą. Będzie musiał podjąć decyzję, która doprowadzi go do rozwiązania konfliktu powieści tj. do naszego punktu kulminacyjnego.
Istnieje kilka zasad budowania punktu kulminacyjnego.
- Stwórz sytuację, w której bohater ma do wyboru dwie alternatywne drogi do osiągnięcia celu. Jedna, to łatwa ścieżka, ale niezgodna z jego zasadami. Z drugiej strony to postępowanie uczciwe, ale dojście do celu jest bardzo trudne.
- Zmuś bohatera do wybrania jednej z dwóch alternatywnych i dostępnych ścieżek dojścia do celu. Wybór pomiędzy własnym interesem, a zasadami zawsze jest trudny. Pokaż dokładnie jak trudne jest podjęcie takiej decyzji. Bohater musi podjąć swoją decyzję właśnie teraz, w pośpiechu, bo inaczej wszystko straci. Musi działać emocjonalnie, nie logicznie. Wybiera „właściwą” ścieżkę, prawdę, zasady, dobro.
- Spraw, aby bohater po podjęciu decyzji zaczął działać. Wybór bohatera zmienia sytuację w punkcie kulminacyjnym. Bohater nie ma już odwrotu, podąża trudną ścieżką, pełną poświęcenia i cierpienia ku nieuniknionej katastrofie. Działając, rzuca wyzwanie losowi, przeciwnik staje się coraz silniejszy i zagraża bohaterowi coraz bardziej, pojawia się pytanie: „Czy ścieżka, którą wybrał bohater doprowadzi go do śmierci?” Mamy szczytowe napięcie.
- Jeśli bohater wybrał zasady ponad własny interes należy mu się nagroda – osiąga cel materialny lub duchowy. Zanim go jednak osiągnie, pozwól, aby bohater cierpiał, żeby wierzył, że przegrał i przeżywał porażkę. Dopiero, kiedy będzie już na samym dnie, zastosuj zwrot akcji (nieoczekiwany, ale logiczny) i poślij przeciwnika na deski.
Kiedy bohater osiąga swój cel (pozytywne zakończenie), traci cel (negatywne zakończenie) lub też nie udało się tego do końca wyjaśnić (neutralne zakończenie – znakomite do wzbudzania dyskusji) powieść powinna się zakończyć. Twoim celem teraz jest pożegnanie się z czytelnikiem i pozostawienie go z poczuciem wewnętrznej satysfakcji.
Musisz jeszcze zakończyć wszystkie luźne wątki. Czasami będą potrzebne dodatkowe sceny i wyjaśnienia np. co się stało np. ze zrabowanymi pieniędzmi lub bohaterami drugoplanowymi. Często stosowaną techniką jest opowiadanie bohatera, który wyjaśnia komuś co się stało. Innym sposobem jest napisanie krótkiego epilogu np. w formie wycinka artykułu z gazety. Świetnym sposobem znalezienia luźnych wątków jest też danie do przeczytania rękopisu kilku osobom, z pewnością wychwycą takie momenty jak „Co się stało z tą dziewczyną z drugiego rozdziału, która pomogła Tomkowi”, „A ten nurek, co z nim?” etc.
Ostatnia strona, ostatni akapit powinien być więcej niż satysfakcjonujący. Chcesz przecież, aby pozostał czytelnikom w pamięci na długo po tym jak zamkną książkę. Dlatego też zakończenie powinno wzbudzać efekt rezonansu. Definicja rezonansu mówi, że jest to efekt muzyczny, który powstaje z intensyfikacji i przedłużenia dźwięku, jest to ostatnia nuta w cudownej symfonii, która wzbudza uczucie poruszające naszą duszę. Ostatnia strona powieści to ostatnie wrażenie. Czytelnicy ocenią książkę opierając się na ostatnim odczuciu, które wzbudziła, czyli na waszym zakończeniu.
Ostatni akapit jest kluczowy. Pisząc go, pamiętaj, że zostawi on niezatarte wrażenie na czytelnikach. Spróbuj wykorzystać następujące środki:
- Język – każde słowo musi być jak najlepiej dobrane, liczy się wszystko, ton zdania, klimat, nastrój, specyfika. Pamiętaj, że wszystko zostanie zapamiętane.
- Dialog – zakończenie powieści dialogiem potrafi bardzo dobrze wywołać efekt rezonansu. Powinien nawiązywać do wcześniejszych rozmów bohaterów i być w pewien sposób charakterystyczny i rozpoznawalny
- Opis – opisy charakterystycznych miejsc lub postaci znakomicie pokazują klimat powieści, mogą pozostać w pamięci na długo
Napisanie dobrego zakończenia wymaga czasu, nie spiesz się. Odłóż pracę na dzień, kilka dni, nie myśl o dotrzymaniu terminów. Chociaż nie ma nic bardziej satysfakcjonującego niż postawienie ostatniej kropki, daj sobie czas zanim umieścisz na ostatniej stronie wielki napis KONIEC.
U.G.